Bir öğrencinin heyecanıyla başlayan; hocaların emeği, sazların sesi ve yıllara yayılan dostluklarla büyüyen bir klasik Türk musikisi geleneği.
Üniversite Korosu, 1947.
1942–43Kuruluş yılları
1975Üniversiteye resmî bağ
GünümüzYaşayan gelenek
Birlikte söylemek. Birlikte yetişmek.
Üniversite Korosu’nun temeli, İstanbul Üniversitesi Talebe Cemiyeti’nin girişimleri ve Ercümend Berker’in öncülüğüyle 1942–1943 öğrenim yılında atıldı. İlk yapı, Türk ve Batı musikisini aynı çatı altında buluşturan Üniversiteliler Müzik Kolu’ydu.
Zaman içinde klasik Türk musikisine yönelen koro, bir konser topluluğu olmanın yanında bir öğrenme çevresine dönüştü. Meşk, solfej, nazariyat ve titiz repertuvar çalışmaları; öğrencinin hocadan öğrendiğini bir sonraki kuşağa taşıdığı bu ocağın temelini oluşturdu.
Bu sıralardan sanatçılar da geçti, musikiyi meslek edinmeden yaşamının bir parçası yapanlar da. Ortak kalan, iyi musikiyi dinleme ve icra etme zevkiyle kurulan bağdı.
Hikâyemizin dönüm noktaları.
Kuruluş, konserler, çalışma yerleri ve hocalık bağları: koro kitabındaki tarihçe ve bu yılları yaşayanların hatıralarıyla 1942–2005 dönemi.
1942–1943
Üniversiteliler Müzik Kolu’nun kuruluşu
İstanbul Üniversitesi Talebe Cemiyeti’nin girişimleri, hukuk öğrencisi Ercümend Berker’in öncülüğünde Üniversiteliler Müzik Kolu’na dönüştü. Türk musikisi topluluğu ile Batı musikisi bölümü aynı çatıda çalışıyordu. Solfej ve nazariyat, kuruluşun temelindeydi.
Berker, Hukuk Fakültesi’nin ikinci sınıfında okurken kurduğu topluluğu, sazlarla birlikte 70–80 kişilik bir koro olarak anlatır. Aynı bünyede piyano, viyolonsel ve kemanlardan oluşan küçük bir oda musikisi topluluğu da çalışıyordu. Başlangıçtaki bu yapı, iki musikinin birlikte öğretilebildiği bir öğrenci çevresiydi.
Hüseyin Saadeddin Arel ile Salih Murat Uzdilek’in de ders verdiği ilk yıllarda, icranın yanında müzik bilgisine önem verildi. Berker, Arel’den öğrendiklerini solfej ve nazariyat çalışmalarıyla koroya aktardı. Büyük bestekârların eserleri çevresinde hazırlanan öğretici konserler bu anlayışı sahneye taşıdı. 1946 programındaki Sadullah Ağa Günü, bu konserlerden biriydi.
1946
Nevzad Atlığ yönetimindeki ilk yıllar
1943’ten beri toplulukta keman çalan tıp öğrencisi Nevzad Atlığ, Berker’in ayrılmasıyla yönetimi üstlendi. Üniversite Korosu’nun sonraki kuşaklarına yön verecek pek çok sanatçı bu yıllarda aynı çalışma çevresinde buluştu.
Atlığ’ın yönetimindeki yıllarda Batı musikisi bölümü zamanla kapandı; topluluk çalışmalarını Türk musikisi üzerinde yoğunlaştırdı. Geleceğin sanatçıları ile dönemin tecrübeli musikicileri aynı çalışma ortamında buluştu. Alâeddin Yavaşca, Niyazi Sayın, Necdet Yaşar ve Cüneyd Orhon bu çevrede yer alan isimler arasındaydı.
Koronun yetiştirici etkisi, gençlerin ustalarla yan yana musiki yapabilmesine dayanıyordu. Gavsî Baykara, Süleyman Erguner, Eyyubî Ali Rıza Şengel, Fulya Akaydın ve Emin Ongan gibi musikicilerin çalışmalara katılması, öğrencilerin repertuvar kadar icra üslubunu da yakından tanımasını sağladı.
1948–1952
Tepebaşı, Ankara ve İstanbul Radyosu
1948’de Talebe Birliği ile yürütülen çalışmalarla koro yeniden yapılandı. 1949’daki Tepebaşı konserini Ankara konserleri izledi. 1950’den itibaren İstanbul Radyosu’nda ayda iki canlı yayın, koronun sesini ülke çapında duyurdu.
Nevzad Atlığ’ın hatıralarında 1949 Tepebaşı konseri ve ardından Ankara’da verilen konserler önemli yer tutar. İstanbul’daki öğrenci topluluğu, bu karşılaşmalarla başka bir şehrin dinleyicileri ve musiki çevresiyle de buluştu. Atlığ, Ankara’daki radyo konserinden sonra İsmet İnönü’nün kendilerini tebrik ettiğini de anlatır.
On beş günde bir canlı radyo konseri hazırlamak, amatör bir topluluk için yoğun bir prova ve repertuvar disiplini gerektiriyordu. 1950’de İbnülemin Mahmud Kemal İnal için düzenlenen jübilede de konser verildi. 1952’de Atlas Sineması’ndaki Mesud Cemil jübilesinde ise Üniversite Korosu mensupları onun korosuna katılarak icrayı destekledi.
1958
Âbidin Gerçeker’in eğitim ve konser düzeni
Nevzad Atlığ’ın ardından görevi devralan Âbidin Gerçeker, meşki usûl, makam, musiki tarihi ve eser şerhiyle birlikte ele aldı. Fen Fakültesi’ndeki aylık konserlerde her defasında yeni repertuvar hazırlandı.
Gerçeker’in anlatımında meşk, yalnızca bir eseri birlikte söylemekle sınırlı değildir. Usûl ve makam bilgisi, musiki edebiyatı, musiki tarihi, eser ve makam açıklamaları çalışmanın içindedir. Gençlerin söyledikleri eserin yapısını ve anlamını kavramaları hedeflenir.
İstanbul Radyosu’ndaki canlı konserler bu dönemde de devam etti. Fen Fakültesi Konferans Salonu’nda her ay verilen konserler için repertuvar sürekli yenilendi. Gerçeker, arka arkaya iki konserde aynı programla sahneye çıkmadıklarını özellikle belirtir; bu düzen, öğrencilerden ciddi bir hazırlık ve devamlılık istiyordu.
Âbidin Gerçeker yönetimindeki Üniversite Korosu bir konserde.
1960
Şemseddin Kodal’ın şeflik dönemi
Gerçeker’in Almanya’ya gitmesinin ardından Şemseddin Kodal yönetimi üstlendi. Canlı radyo konserleri sürdü. Askerlik görevi yaklaşınca koroyu, konservatuvardan arkadaşı Süheyla Altmışdört’e emanet etti.
Kodal, şefliği korolu arkadaşlarının isteği üzerine kabul ettiğini anlatır. Tıp, konservatuvar ve sahne çalışmalarını birlikte yürüttüğü bu yıllarda, koronun faaliyetlerini sürdürebilmesi için sorumluluk aldı. Radyo konserleri, devralınan çalışma düzeninin önemli bir parçası olarak kaldı.
Askerlik nedeniyle ayrılması gerektiğinde, konservatuvardan tanıdığı Süheyla Altmışdört’e başvurdu. Böylece 1963’te gerçekleşen devir, koronun en uzun şeflik döneminin başlangıcı oldu.
1963
Süheyla Altmışdört’ün 42 yılı
Süheyla Altmışdört’ün şefliğiyle başlayan uzun dönem, her öğrenci kuşağında yeniden kurulan bir meşk halkası oldu. Klasik repertuvarı titizlikle öğretmek, iyi icracılar kadar bilinçli dinleyiciler yetiştirmek de bu anlayışın parçasıydı.
Altmışdört, Anadolu’nun, Trakya’nın ve İstanbul’un farklı çevrelerinden gelen üniversitelileri klasik musiki etrafında bir araya getirdi. Üniversiteye girişler ve mezuniyetlerle birkaç yılda bir değişen kadro, aynı eserlerin yeni öğrencilerle yeniden çalışılması demekti. Kendi anlatımında bu yenilenme, öğretmenlik heyecanını canlı tutan başlıca sebepti.
Repertuvar seçiminde kolay tanınan şarkılarla yetinmek yerine klasik eserleri öğretmeyi savundu. Korodan profesyonel sanatçılar yetişmesini değerli bulduğu kadar, musikiyi meslek edinmeyen öğrencilerin bilinçli dinleyiciler olarak yetişmesini de hocalığının bir sonucu saydı. Bu yaklaşım, konser hazırlığını kalıcı bir musiki eğitiminin parçasına dönüştürdü.
3 Mart 1975
Üniversiteye resmî bağ
3 Mart 1975 tarihli rektörlük yazısı. Prof. Dr. Halûk Alp imzasıyla TRT İstanbul Radyo Evi Müdürlüğüne gönderilen belgede, koronun Üniversite Yönetim Kurulu kararıyla Mediko-Sosyal Merkezi’ne bağlandığı bildiriliyor.
1968 sonrasında çalışma yeri bulmakta dahi güçlük yaşayan koro, Ender Ergün’ün girişimleri ve üniversite hocalarının desteğiyle İstanbul Üniversitesi’ne resmen bağlandı. Mediko-Sosyal Merkezi bünyesine alınması, düzenli çalışma ortamına kavuşmasını sağladı.
İlk yıllarda Beyazıt’taki Marmara Lokali, Şehzadebaşı’ndaki Letafet Apartmanı ve Dede Efendi Caddesi’ndeki bir bina koronun çalışma yerleri arasındaydı. Atlığ döneminde Harbiye’deki İstanbul Radyosu binasında da çalışıldı. Ancak 1968 sonrasındaki öğrenci olayları ve dernekler arasındaki siyasi çekişmeler, koronun düzenli bir yer bulmasını güçleştirdi. Provalar, üniversite çevresindeki düğün salonlarında bile sürdürüldü.
Ender Ergün’ün girişimlerine Süheyl Ünver, Bedi Şehsuvaroğlu, Halûk Alp ve Nazım Terzioğlu destek verdi. 3 Mart 1975 tarihli rektörlük yazısı, Süheyla Altmışdört yönetimindeki koronun Mediko-Sosyal Merkezi’ne bağlı bir kuruluş hâline geldiğini belgeliyor. Üniversiteyle kurulan bu resmî bağ, çalışmaların daha güvenli ve düzenli bir ortamda sürmesini sağladı.
Düzenli çalışma yeri bulunamayan yıllarda, bir düğün salonunda yapılan prova.
1970’ler–2005
Şef yardımcıları ve korolu hayatı
Şef yardımcıları, saz sanatçıları ve her dönem yenilenen öğrenci kadrosu geleneği birlikte taşıdı. Konserlerin ve radyo çalışmalarının yanında Kınalıada gezileri, çalışma araları ve yıllara yayılan dostluklar da koronun hafızasında yer etti.
Ender Ergün, M. Fatih Salgar, Mehmet Güntekin, Ali Rıza Kural, Adnan Mungan ve Elif Ahıs farklı dönemlerde şef yardımcılığı yaptı. Bu emek, yeni katılanların yetişmesinde ve çalışmanın devamlılığında rol oynadı. Koro, Süleymaniye’deki Elmaruf Sokağı’nda, ardından üniversitenin Yapı İşleri Daire Başkanlığı binasında ve kitabın anlattığı son dönemde Öğrenci Kültür Merkezi’nde çalışmalarını sürdürdü.
Mehmet Güntekin’in tarihçesi, İstanbul Devlet Klasik Türk Müziği Korosu’nun çekirdek kadrosunda Üniversite Korosu’ndan yetişenlerin bulunduğunu; repertuvar arşivinin oluşturulmasında da bu birikimden yararlanıldığını kaydeder. Fatih Salgar’ın hatıralarındaki ev meşkleri ve geleneksel Kınalıada gezileri ise bu eğitimin çevresinde kurulan arkadaşlıkları anlatır. Farklı mesleklere dağılan korolular, musikiyle bağlarını mezuniyetten sonra da taşıdı.
Yıllar içinde gelenekleşen Kınalıada gezilerinden bir hatıra.
16 Mayıs 2005
Elif Ahıs’a devir
Kırk iki yıllık şefliğin ardından Süheyla Altmışdört, koroyu öğrencisi ve şef yardımcısı Elif Ahıs’a devretti. Bu devir, yeni bir kuşağa duyulan güvenin ve aynı geleneği sürdürme sorumluluğunun ifadesidir.
1995’te koroya katılan Elif Ahıs, Süheyla Altmışdört’ün öğrencisiydi. Kendi yazısında, katıldığı ilk gün hocasının haftada ikinci bir çalışma günü istediğini ve bu provayı yürütme görevini kendisine verdiğini anlatır. Koristlik, solistlik ve şef yardımcılığıyla ilerleyen bu süreç, öğrenirken öğretme deneyimi de kazandırdı.
Altmışdört, devir yazısında öğrencisinin koronun ruhunu ve anlamını kavradığına duyduğu güveni dile getirir. Ahıs ise kendisinden önce bu sıralardan ve şef kürsüsünden geçenlerin farkında olduğunu, geleneği sonraki nesillere ulaştırma sorumluluğunu taşıdığını yazar. Kitaptaki 63 yıllık tarih anlatısı, 16 Mayıs 2005’teki bu devirle yeni bir kuşağa açılır.
“Her yeni kadroyla birlikte ben de ilk öğretmenlik günlerimin ilk heyecanlarına geri döndüm…”
